Zarządzanie Ryzykiem, Risk Management, Ryzyko, Analiza Ryzyka Rozliczamy z przyszłości

Opcje to instrument finansowy o możliwościach nieporównywalnych do akcji lub kontraktów terminowych. Paleta ich zastosowań jest bardzo szeroka.

Czym są opcje ? Aby w prosty sposób opisać działanie tego instrumentu, porównamy go do zwykłej polisy, jaką nabywamy od firmy ubezpieczeniowej. Taka polisa też jest opcją. Kupując ubezpieczenie na mieszkanie czy samochód, kupujemy de facto prawo otrzymania rekompensaty w przypadku, gdy poniesiemy finansową szkodę. Polisa działa przez pewien określony czas – nasz ubezpieczyciel kalkuluje szanse wystąpienia szkody i na tej podstawie wycenia wartość składki.
 

PUT na spadki
Podobnie działają opcje. Jeżeli posiadamy np. koszyk akcji na GPW (czyli taką ilość, która odpowiada procentowo indeksowi WIG 20) to możemy na tej samej giełdzie kupić ubezpieczenie, które uchroni nas przed spadkiem wartości. Takie ubezpieczenie to właśnie opcja PUT
Taka opcja ma te same funkcje, jak klasyczne ubezpieczenie – jeżeli w określonym czasie (tzw. terminie wygaśnięcia) nastąpi spadek poniżej określonej ceny (ceny wykonania) to nabywca takiej opcji posiada prawo do rekompensaty finansowej. W przypadku opcji PUT rekompensata zależy od tego, jak nisko spadnie WIG 20 poniżej ceny wykonania (wartość opcji to różnica pomiędzy ceną wykonania a wartością indeksu w momencie wygaśnięcia - czyli terminie, w którym nasze ubezpieczenie przestanie działać i zostanie rozliczone).

CALL dla nadwyżek
Czemu służy opcja CALL ? Wyobraźmy sobie sytuację, w której chcemy zainwestować w akcje GPW, gdyż uważamy że rynek może wzrosnąć – statystyki ekonomiczne wyglądają obiecująco, na giełdzie panuje atmosfera zakupów. Problem w tym, że nasze oszczędności ulokowane są na bankowej lokacie wygasającej za pół roku, której nie możemy zlikwidować zbyt wcześnie, bo stracimy wtedy prawo do premii. Wtedy właśnie z pomocą przychodzi opcja CALL. Kupujemy taką opcję (w tym przypadku z półrocznym terminem wygaśnięcia) i tak wyposażeni możemy czekać na rozwój wypadków. Jeżeli rynek wzrośnie w tym czasie, to nasza opcja CALL będzie miała wartość równą nadwyżce ponad cenę wykonania. W ten sposób nasz zysk będzie podwójny – uzyskany premię z naszej lokaty bankowej zamkniętej w terminie i dodatkowo zarobimy na zwyżce akcji na giełdzie.

Ryzyko poza giełdą
Skoro to takie proste, to skąd bierze się legendarne ryzyko związane z opcjami ? W wyjaśnieniu tego zjawiska pomoże nam ponownie analogia do rynku ubezpieczeń. Zauważmy, że polisę ubezpieczeniową może kupić każdy, ale nie każdy może ją sprzedać. Firmy ubezpieczeniowe są zawsze pod kontrolą organów nadzoru finansowego i podlegają restrykcyjnym przepisom dotyczącym prowadzenia rachunkowości oraz utrzymywania depozytów właśnie ze względu na to, że sprzedaż polis ubezpieczeniowych wymaga profesjonalnego zarządzania ryzykiem.
Natomiast na giełdzie sprzedać opcje może każdy uczestnik rynku. Ryzyko takiej sprzedaży jest jednak wciąż ograniczone przez wymogi depozytowe. Inwestor, który sprzeda opcję CALL lub PUT musi zdeponować pewną sumę jako zabezpieczenie transakcji. Jeżeli jest w błędzie i sprzedana opcja zyskuje na wartości, dom maklerski może w pewnym momencie odkupić taką opcję na rynku i zlikwidować ryzyko rachunku.
Jak wynika z powyższego wyjaśnienia, najwyższe ryzyko związane z opcjami przedstawia sprzedaż opcji w obrocie pozagiełdowym (tzw. OTC – over-the-counter), czyli dokładnie takie opcje, które przyniosły wiele problemów na rynku polskim kilka lat temu. Pozagiełdowa sprzedaż opcji nie daje możliwości stałego monitorowania ryzyka, stąd takie transakcje na rozwiniętych rynkach jak np. w USA nie mogą być oferowane w obrocie publicznym i podlegają restrykcyjnym ograniczeniom. Nie zmienia to faktu, że opcje to instrument finansowy o możliwościach nieporównywalnych do akcji lub kontraktów terminowych. Ich paleta zastosowań jest bardzo szeroka.
Krzysztof Marczak
CTA, Zarządzający Programami Opcyjnymi

www.unisystems.us

Ryzyko w garści:

• opcje mają niezliczone możliwości zastosowań, zarówno dla przeciętnego inwestora jak i firm inwestycyjnych oraz finansowych
• kupno opcji jest strategią, która może opanować każdy inwestor, nawet z niedużym doświadczeniem
• sprzedaż opcji na giełdzie wiąże się z wyższym ryzykiem i wymaga zarówno doświadczenia jak odpowiednich instrumentów analitycznych
• sprzedaż opcji w obrocie pozagiełdowym wiążę się z najwyższym możliwym ryzykiem i nie powinna być w żadnej formie oferowana inwestorom indywidualnym

Dział "Instrumenty finansowe" redaguje Anna Witkowska