Zarządzanie Ryzykiem, Risk Management, Ryzyko, Analiza Ryzyka Rozliczamy z przyszłości

Różnorodność ryzyka uniemożliwia konstrukcję jednej wyczerpującej klasyfikacji ? prezentujemy więc podziały komplementarne, a nawet wzajemnie się przenikające.

Ryzyko subiektywne i obiektywne
Ryzyko subiektywne to indywidualna ocena możliwości wystąpienia danych rezultatów, w znacznym stopniu uzależniona od nastroju, uwarunkowań psychologicznych. Miarą tego ryzyka może być stopień niepewności co do wystąpienia określonych strat, ale miara ta jest trudna do kwantyfikacji.
Poziom ryzyka subiektywnego może być oceniany przy pomocy testów psychologicznych, które są jednak nieprecyzyjne ? zatem należy uznać, że ryzyko subiektywne jest praktycznie niemierzalne.
Ryzyko obiektywne to względne odchylenie straty rzeczywistej od oczekiwanej. Może być mierzone parametrami statystyki opisowej jako poziom odchyleń wyników rzeczywistych od wartości oczekiwanej, np. wariancja, odchylenie standardowe, współczynnik zmienności. Pomiar jest tym dokładniejszy, im dokonywany jest na dużej grupie badanej, a więc ma tu zastosowanie prawo wielkich liczb.

Ryzyko systematyczne i specyficzne
Ryzyko systematyczne dotyczy ogółu społeczeństwa. Ma pewien stały poziom uzależniony od ogólnych warunków otoczenia. Na jego poziom można wpływać poprzez odpowiednią politykę rządu i instytucji międzynarodowych.
Ryzyko specyficzne to ryzyko, którego poziom zależy od indywidualnych decyzji i które może być kontrolowane.

Ryzyko czyste i spekulatywne
Ryzyko czyste występuje, gdy realizacja tego ryzyka powoduje stratę majątkową, zaś brak realizacji nie przynosi żadnych korzyści.
Ryzyko spekulatywne materializuje się w jednej z trzech możliwych sytuacji: strata, zysk lub brak straty bądź zysku.

Ryzyko statyczne i dynamiczne
Ryzyko statyczne istnieje niezależnie od czasu czy postępu gospodarczego, realizuje się np. wskutek działania żywiołów, naturalnych procesów starzenia się.
Ryzyko dynamiczne jest wynikiem zmian gospodarczych, postępu cywilizacyjnego, zależy od cyklu gospodarczego, mody, preferencji, gustów.

Ryzyko fundamentalne i partykularne
Ryzyko fundamentalne determinowane jest czynnikami wywołującymi określone straty mające wpływ na duża grupę jednostek lub całe społeczeństwo, np. trzęsienie ziemi, huragany, powodzie, inflacja, bezrobocie.
Ryzyko partykularne ma charakter osobowy. Straty wynikające z realizacji tego ryzyka wpływają na zachowanie jednostki. Realizacja tego ryzyka może wynikać z określonych działań jednostki, ale również może być od niej niezależna.

Ryzyko probabilistyczne i estymacyjne ? podstawą podziału jest możliwość kwantyfikacji ryzyka [F.H.Knight, 1957]
Ryzyko probabilistyczne jest kwantyfikowane przy użyciu metod matematycznych [ryzyko aprioryczne] lub danych statystycznych [ryzyko statystyczne].
Ryzyko estymacyjne zachodzi, gdy możliwa kwantyfikacja obarczona jest dużym błędem, co zbliża to ryzyko do niepewności.

Ryzyko finansowe i niefinansowe
Ryzyko finansowe ? realizacja ryzyka powoduje stratę finansową.
Ryzyko niefinansowe ? realizacja ryzyka stwarza negatywne skutki dla otoczenia, niemające bezpośredniego charakteru finansowego.

Ryzyko osobowe i majątkowe
Ryzyko majątkowe ? realizacja ryzyka zagraża dobrom majątkowym
Ryzyko osobowe ? realizacja powoduje stratę w dobrach osobistych.

Klasyfikacja ryzyka w sektorze finansowym wg Komitetu Bazylejskiego wymienia: ryzyko kredytowe, rynkowe, operacyjne, stopy procentowej, inne rodzaje ryzyka, takie jak: płynności, prawne, reputacji, natomiast Solvency II regulująca rynek ubezpieczeń dodaje ryzyko ubezpieczeniowe: życiowe, majątkowe, katastroficzne.

Ryzyko kredytowe ? kluczowe ryzyko w instytucji bankowej nastawionej na działalność kredytową. Najprościej mówiąc, jest to ryzyko niespłacenia kredytu przez kredytobiorcę. Bank dąży do celu, jakim jest całkowita spłata udzielonych kredytów przez dłużników. Ryzyko w działalności bankowej można definiować jako zagrożenie wytyczonych przez bank celów, np. optymalizacji zysku i zapewnienia bezpieczeństwa działania¹.
Zatem jest to ryzyko strategiczne z uwagi na udział zaangażowania kredytowego w całości działalności banku.
Ryzyko rynkowe ? ryzyko wynikające ze zmian cen. Zmiany cen na rynkach finansowych i innych, np. rynkach towarowych wywołują pozytywne i negatywne skutki. Wyróżnia się cztery rodzaje ryzyka rynkowego² :

• ryzyko kursu walutowego ? ryzyko wynikające ze zmian kursu walutowego na rynku i dotyczy tych instrumentów finansowych, innych aktywów bądź zobowiązań, których wartość zależy od kursu walutowego;
• ryzyko stopy procentowej ? ryzyko wynikające ze zmian stóp procentowych i dotyczy instrumentów finansowych, innych aktywów bądź zobowiązań, których wartość zależy od stóp procentowych;
• ryzyko cen akcji ? ryzyko wynikające ze zmian cen akcji i innych instrumentów udziałowych na rynku kapitałowym;
• ryzyko cen towarów ? ryzyko wynikające ze zmian cen towarów przede wszystkim na rynkach towarowych

oraz ostatnio, coraz częściej zaliczane także do ryzyka rynkowego, ryzyko cen nieruchomości.
 

Ryzyko operacyjne ? pozostałe ryzyko, tzn. takie, które nie wchodzi w zakres ryzyka kredytowego i rynkowego. W myśl definicji bazylejskiej ryzyko operacyjne, definiowane jako ?ryzyko strat wynikających z niedostosowania lub zawodności wewnętrznych procesów, ludzi i systemów technicznych lub ze zdarzeń zewnętrznych?, obejmuje ryzyko prawne, nie uwzględnia strategicznego i reputacji.
Ryzyko płynności ? to możliwość wystąpienia nieoczekiwanego spadku płynności podmiotu gospodarczego. Płynność w odniesieniu do podmiotu gospodarczego oznacza możliwość zamiany aktywów na gotówkę w krótkim czasie po spodziewanej cenie; możliwość regulowania przez podmiot zobowiązań w terminie.
Ryzyko prawne ? wynikające z możliwości uchwalenia aktów prawnych bądź zrealizowania czynności prawnych niekorzystnych dla podmiotu
Ryzyko ubezpieczeniowe ? w teorii ubezpieczeń ryzyko utożsamiane jest z jego realizacją, co pozwala kwantyfikować ryzyko korzystając z modeli matematyczno-statystycznych. Istota ryzyka ubezpieczeniowego została przedstawiona w dwóch definicjach opublikowanych przez Komisję do Spraw
Terminologii Ubezpieczeniowej Senatu USA³:

• ryzyko jest to niepewność co do określonego zdarzenia w warunkach dwóch lub więcej możliwości
• ryzyko jest to ubezpieczona osoba lub podmiot.

Nie jest możliwe sformułowanie jednorodnej, uniwersalnej definicji ryzyka ubezpieczeniowego. Potrzebne są różne definicje w zależności od aspektu i kontekstu, których suma tworzy w miarę pełny obraz zjawiska zwanego ryzykiem ubezpieczeniowym.

Katalog rodzajów ryzyka pozostaje otwarty, można dokonywać różnych podziałów w zależności od przyjętych kryteriów ? przykładowo, przyjmując kryterium transdyscyplinarne, można wymienić dodatkowo ryzyko: produkcyjne, księgowe, polityczne, techniczne, technologiczne, ekologiczne, medyczne, epidemiologiczne, chemiczne, psychologiczne, medialne itp.

1. M. Iwanicz-Drozdowska, Zarządzanie finansowe bankiem, PWE, Warszawa 2005, s.126.
2. Krzysztof Jajuga Zarządzanie ryzykiem, PWN, Warszawa 2007
3. Jan Monkiewicz Podstawy ubezpieczeń tom I ? mechanizmy i funkcje Poltext, Warszawa 2005