Zarządzanie Ryzykiem, Risk Management, Ryzyko, Analiza Ryzyka Rozliczamy z przyszłości

Mega-wydarzenie, jakim jest UEFA EURO2012?, jest przede wszystkim inscenizowaną formą prezentacji. Głównym celem jest aktywizacja: celowane pozytywne skojarzenia społeczeństwa, jak i podjęcie działań, prowadzących do poczucia pozytywnej percepcji mega-wydarzenia i w konsekwencji pozytywnych odczuć: dobrego samopoczucia i dumy narodowej. EURO2012? w Polsce służy katalizacji wielu innych przedsięwzięć, których wyniki ekonomiczne istotnie wpływają na polski PKB.

Ocena pozytywnych efektów raportu Borowskiego powinna prowadzić do sformulowania konkretnych celów ekonomicznych, za którymi powinno pójść także sformułowanie celów społecznych. Obecnie pragmatyzm i cele zastępcze służą określeniu działań. Strukturyzacja na priorytetyzowane i same w sobie za osiągniecie wyników odpowiedzialne projekty, koordynowane w formie portfolio przez organ centralny - spółkę celową PL.2012 - oceniane jest jako skuteczne i właściwe.

1. Cele mega-wydarzenia
Kilkuset sportowców w kilkunastu 90 minutowych spotkaniach w Polsce rywalizuje o puchar Mistrza Europy. Dlaczego Polska inwestuje 100 mld złotych w przedsięwzięcia spięte klamrą Turnieju Finałowego Mistrzostw Europy w Piłce Nożnej UEFA EURO2012?[1] organizowanego w Polsce i na Ukrainie?
Odpowiedź jest złożona. Bezpośrednie i pośrednie korzyści materialne, jak i trudno mierzalne pozytywne efekty socjologiczne, których rezultatem są wieloletnie pozytywne oddziaływania, przemawiają za tym, by takie inwestycje podjąć. Mistrzostwa Świata w piłce nożnej 2006 dostarczyły rozwiniętej gospodarce Niemiec impulsy rzędu 40 mld złotych [2] (sama turystyka 2.7 mld złotych [3]), rozwijającej się Południowej Afryce w 2010 ok. 30 mld złotych [4], prowadząc do wzrostu gospodarczego kraju w 2010 roku o 2.5% [5]. Tylko w Austrii zysk z EURO 2008 po odjęciu wszystkich kosztów wyniósł 2.5 mld złotych [6].
Niematerialne efekty socjologiczne związane z odbiorem kraju przez obcokrajowców pośrednio prowadzą do pozytywnego nastawienia do inwestycji w danym kraju i turystyki, wśród obywateli zwiększają gotowość zaangażowania się do pracy w kraju z pozytywnym efektem ekonomicznym i politycznym. Anholt Nation Brands Index (NBI) wskazał wzrost sympatii do Niemiec po Mistrzostwach Świata 2006 z 5. miejsca na 2. [7,8]. Mierzone indeksami ?Feelgood? (dobrego samopoczucia) i ?Civic Pride? (duma narodowa) samopoczucie obywateli kraju organizującego przedsięwzięcia tego typu osiąga wskaźnik 4 krotnego wzrostu [9] i 85-87% [10,11] akceptacji. Kavetsos i Szymański bazując na badaniach Eurobarometer poczucia szczęśliwości (?Happiness?), prowadzonych w krajach Unii Europejskiej dwukrotnie w ciągu roku, wskazują na jednoznaczny (o 0.3 w skali 0.0-1.0) pozytywny wpływ Mistrzostw Świata i Mistrzostw Europy na samopoczucie obywateli kraju pełniącego rolę organizatora [12]. Podobny pozytywny wpływ Mistrzostw Świata 2010 na samopoczucie obywateli Południowej Afryki raportuje portal rządowy[13] i Hilgers et al.[14].

2. Mechanizmy oddziaływania mega-wydarzenia
Efekty intensyfikacji inwestycji, prac, turystyki i dalszych czynników ekonomicznych (istotny wzrost stałego zatrudnienia) uzasadnione mogą być tylko po części logistycznym planowaniem i przygotowaniem, które mogą być zrealizowane niezależnie od wydarzenia. Zdecydowany wpływ na końcowe wymienione wyżej efekty materialne i niematerialne ma samo mega wydarzenie.
Harig[15] podobnie jak Holzbaur et al.[16] definiują planowe jednorazowe wydarzenie jako inscenizowaną formę prezentacji z silnym pozytywnym efektem aktywizacji. Masterman, bazując na taksonomii Jago i Shaw, definiuje mega-wydarzenie jako należące do klasy większych, specjalnych (planowych) wydarzeń, przyciągające większą liczbę uczestników, cieszące się wysokim statusem i prestiżem, zainteresowaniem medialnym, możliwie tradycją, budującym na innych wydarzeniach, kosztowne, możliwe z długotrwałymi skutkami, czasowo ograniczone, o międzynarodowym profilu i zmiennej lokalizacji[17]. Wszystkie te cechy mają Mistrzostwa UEFA EURO2012?.
Aktywizacja (pokonanie barier) polega na wywołaniu skojarzeń. Przy planowanych wydarzeniach mają być one pozytywne, z określonym pojęciem podstawowym (?Prime?). Pojęcie podstawowe kojarzy się z innymi pojęciami pokrewnymi na przykład ?Mistrzostwa Europy? i ?Finały w Polsce?. Wyzwaniem Mistrzostw jest wywołanie dalece bardziej odległych skojarzeń z pojęciami istotnymi dla makroekonomii w docelowym zakresie, takimi jak na przykład ?Potrafimy?, ?Liczymy się w Europie?, ?Nasz sukces?.

Osiągniecie tego celu możliwe jest poprzez stymulatory, a w niektórych sytuacjach dodatkowo przez pojęcia pośrednie jak między ?Euro2012? a ?Potrafimy?. Im większy dystans, tym silniejsze muszą być stymulatory. Aktywizacja nie jest możliwa na drodze intelektualnej ? skojarzenia możemy wywołać jedynie emocjonalnie[18]. Stąd też obok niezbędnych kroków technicznych (realizacja) i ekonomicznych (finanse) wynikają inscenizowana dramaturgia mega-wydarzenia, działania mające wywołać pozytywne skojarzenia, zaangażowanie całego warsztatu kultury, psychologii. Kreatywność w budowaniu asocjacji i stymulatorów jest źródłem sukcesu, ale i ryzyka ? rezultat oddziaływania da się przewidzieć tylko częściowo. Powstała na bazie pozytywnej percepcji aktywacja może prowadzić do podjęcia pewnych czynności (np. chęć woluntariatu). Te z kolei prowadzą do emocjonalnego zaangażowania się z pozytywnym wpływem na percepcję, ewentualnie wzmocnionym poczuciem przynależności (?my organizatorzy?). Emocjonalna bliskość przyspiesza chęć podjęcie działania, prowadząc do pozytywnego sprzężenia zwrotnego.

Wyzwolona energia tylko do pewnego stopnia jest kontrolowalna (np. zachowania kibiców). Niestety wydarzenie /mega-wydarzenie może wywołać też oddziaływania negatywne (patrz indeks irytacji Doxeya[19]) np. niezadowolenie mieszkańców z zakłóceń organizacyjnych spowodowanych wydarzeniem. Organizatorom pozostaje więc utrzymanie pozytywnego bilansu między jednym a drugim oddziaływaniem, z jednoczesną kontrolą wyzwolonej mega-wydarzeniem energii.

3. Cele mega-wydarzenia UEFA EURO2012?
Powyższa charakterystyka mega-wydarzenia prowadzi do określenia podstawowych celów przedsięwzięcia:
Wpływ na osoby, przeniesienie pozytywności percepcji na inne obiekty: osoby i instytucje, aktywizacja w celu osiągnięcia korzyści makro-ekonomicznych i socjalnych.
Bezpośrednie pozytywne wyniki finansowe mega-wydarzenia.

Cele te, dla Mistrzostw UEFA EURO2012? w Polsce, nie są jednoznacznie określone. Być może dowiemy się o nich po realizacji przedsięwzięcia. Koordynator krajowy, spółka celowa PL.2012 regularnie zleca badania opinii publicznej mierzące nastroje, co tylko częściowo odzwierciedla wpływ przedsięwzięcia na osoby, bez funkcji mierzalnego celu[20]. W zakresie ekonomicznym w ramach projektu specjalnego IMPACT mierzony jest wpływ organizacji UEFA EURO2012? na polską gospodarkę. Według raportu[21], oceniane za pomocą dynamicznego modelu równowagi ogólnej CGE (Computable General Equilibrium) efekty gospodarcze w czterech zakresach: wzrostu popytu w turystyce, zwiększenia atrakcyjności kraju, infrastruktury sportowej i infrastruktury transportowej, mają w scenariuszu podstawowym dać do 2020 roku 27,9 mld złotych i wzrost PKB (Produkt Krajowy Brutto) o 2.1%. W miejsce celów zasadniczych sformułowane i opublikowane są cele zastępcze, sprowadzone do wyłącznie mierzalnych przedsięwzięć określonych w Tabeli 1. Działania w zakresie zwiększenia atrakcyjności kraju i popytu w turystyce są podzielone na poszczególne projekty bez jednoznacznego wspólnego celu gospodarczego.

Tabela 1. Charakterystyka celów zastępczych UEFA Euro2012 w Polsce.

4. Kluczowe czynniki osiągnięcia sukcesu mega-wydarzenia
Osiągniecie sukcesu mega-wydarzenia określone jest następującymi czynnikami[22]:

• Określenie grupy docelowej
• Socjologiczne i polityczne tło mega-wydarzenia, korzyści dla grup docelowych
• Uwarunkowania prawne
• Zarządzanie sponsorami
• Planowanie i koszty
• Logistyka
• Bezpieczeństwo
• Zarządzanie ryzykiem i sytuacją kryzysową
• Komunikacja (marketing)
• znaczenie marki
• Catering

Mega-wydarzenie UEFA EURO 2012? ma kilka grup docelowych: od bezpośrednich aktorów turnieju poprzez gości i szeroko pojętych mieszkańców całego kraju (poprzez infrastrukturę transportową) po odbiorców telewizyjnych transmisji meczów na całym świecie. Odpowiednio już tylko z tego względu celowe jest wyodrębnienie działań skierowanych do poszczególnych grup docelowych, ułatwiające też koncentrację na korzyściach dla tych grup.
Niezależnie od końcowych wyników finansowych, mega-wydarzenie takie jak UEFA EURO 2012? jest realizowalne wyłącznie przy masywnym udziale sponsorów ? tutaj społeczeństwa polskiego i unii europejskiej, poprzez resorty rządowe, jak i UEFA oraz dalszych instytucji prywatnych. Komunikacja ze sponsorami i ich zarządzanie mogą na równi z innym czynnikami zdecydować o losie przedsięwzięcia.
Niezależnie od opcji rządzącej w kraju przedsięwzięcie cieszyło się poparciem polityki i wyjątkowo oddanemu piłce nożnej premiera kraju. Skutkowało to też efektywnym dopasowaniem prawodawstwa w zakresie inwestycji ze środków publicznych, jak i niezbędnych dla realizacji turnieju podstaw prawnych w Polsce. Odmienne nastawienie polityki uniemożliwiłoby realizację UEFA EURO 2012? w Polsce.
Negatywne nastawienie socjologiczne może prowadzić do istotnego zagrożenia realizacji celów (brak zaangażowania w pracy), bądź zagrożenia bezpieczeństwa (zachowania obojętności, agresje). Pozytywną migrację nastawień socjologicznych dokumentują wymienione wyżej wyniki badan opinii publicznej, zlecane i publikowane przez spółkę celową PL.2012.
Przedsięwzięcia o łącznej wartości 100 mld złotych1 wymagają szczegółowego planowania i zarządzania kosztami. Podział na mierzalne, a co za tym idzie zarządzalne projekty, jest właściwym uwzględnieniem tego czynnika ? ostatecznie o rezultatach decydować będą te pojedyncze przedsięwzięcia.
UEFA EURO 2012? to wydarzenie dla kilkuset tysięcy osób: ich przemieszczanie, catering, dostęp, rejestracja są wyzwaniem, które również wskazuje na celowość podziału zadań na mniejsze, łatwiejsze do zarządzania i realizacji.
Aktywny udział setek tysięcy osób bezpośrednio w turnieju jest wyzwaniem dla służb bezpieczeństwa wszystkich rodzajów. Wysoka widzialność turnieju na świecie potęguje negatywny efekt ewentualnego zdarzenia w tym zakresie. Podobnie z zarządzaniem ryzykiem (np. do jakiego stopnia wprowadzić środki ograniczające prawdopodobieństwo wystąpienia ryzyka) i sytuacją kryzysową (większe straty ludzkie lub odmowa udziału jednej z drużyn w meczu turnieju).
Komunikacja zarówno przed (marketing, jak i informacja między przygotowującymi), w czasie (np. między organizatorami a uczestnikami), jak i po (oddziaływania w sferze socjalnej i politycznej) może zdecydować o percepcji społecznej, a co za tym idzie o losie całego przedsięwzięcia (brak aktywizacji). W tym zakresie marka samej UEFA?, ale i turnieju finałowego EURO2012?, są bezsprzecznym atutem organizatorów. Dla podobnego turnieju Orlików nie udałoby się zmobilizować porównywalnych środków.

5. Mega-wydarzenie jako projekt, Euro2012 jako program
Charakterystyka mega-wydarzenia, egzemplifikowana przez EURO2012? i jego skala przemawiają za podziałem zadań na poszczególne projekty: osiągnięcia określonych celów w określonym czasie, z uwzględnieniem ograniczeń finansowych, zasobów ludzkich i specyficznej dla danego projektu organizacji [23]. EURO2012? jest nowatorskie, specjalne, wyjątkowe dla Polski, skupia wykonawców najróżniejszych specjalizacji, wymaga dużych nakładów i związane jest z dużym stopniem ryzyka ? czyli posiada wszystkie cechy projektu.

Każdy projekt EURO2012? prowadzony jest według metody wybranej przez realizującego. W ocenie przedsięwzięć wykorzystany jest model mentalny MLPP? (system L-Timer?)[24], wyróżniający 18 procesów prowadzenia projektów. Wspólnym mianownikiem są fazy: wstępna, planowania, realizacji i wdrożenia (zakończenia).
Proces to ciąg powiązanych między sobą czynności, mających ostatecznie doprowadzić do wspólnego rezultatu. Tak więc mamy na przykład proces zarządzania osiągnięciem celu, którego rezultatem jest sformułowanie celu i jego stała kontrola, jak i proces kontroli postępu, którego rezultaty mają nam pomóc w decyzjach dotyczących dalszego prowadzenia projektu.
Ponieważ procesy są powtarzalne ? możemy je optymalizować, a zatem i nimi zarządzać.
Jak wynika z samego zakresu przedsięwzięcia, jak i z omówionych powyżej kluczowych czynników osiągnięcia sukcesu, celowa jest realizacja mega-wydarzenia w formie poszczególnych projektów.

Wspólny dla wszystkich projektów termin: mecz otwierający turniej finałowy 8 czerwca 2012 przemawia za programem. Program składa sie z wielu projektów o wspólnym celu, ma wszystkie omawiane wyżej cechy projektu i prowadzi do większych zmian biznesowych. Program zakłada jednak moc wykonawczą prowadzącego program, opartą o decyzje budżetowe. Przygotowania do EURO2012? prowadzone są przez decentralne projekty z indywidualnym budżetem. Spółka nadzorująca PL.2012 prowadzi te projekty wykonując raczej cykliczne funkcje monitorujące i raportujące, co cechuje prowadzenie portfolio projektów, bez odpowiedzialności za budżet całego mega-wydarzenia. Takie spojrzenie cechuje też przedstawione dalej prace.

6.  Wnioski
Turniej finałowy EURO2012? jest szansą dla Polski w wymiarze ekonomicznym i społecznym. Ogromne inwestycje, raczej katalizowane tym mega-wydarzeniem, niż bezpośrednio z nim związane, mają charakter trwały, służąc szerokiej rzeszy społeczeństwa. Z dzisiejszej perspektywy skutki inwestycji będą na pewno pozytywne. EURO2012? ma wszystkie cechy mega-wydarzenia jak i projektu. Decentralizacja odpowiedzialności i pozostawienie jedynie prowadzenia porfolio w rękach PL.2012 wpływa pozytywnie na jakość decyzji prowadzących poszczególne projekty, nawet uwzględniając ryzyko pewnej desynchronizacji i suboptymalnego zagospodarowania środków.

Życzeniem byłoby określenie celów ekonomicznych przynajmniej na poziomie scenariusza pesymistycznego omówionego powyżej raportu Borowskiego. Umożliwiłoby to określenie koherentnych celów dla poszczególnych projektów i priorytetyzacja decyzji w sytuacjach konfliktowych.

Zaskakujący, ale politycznie zrozumiały, jest pragmatyzm w braku celów zasadniczych mega wydarzenia w sferze oddziaływań społecznych. Bez tych celów przedsięwzięcie UEFA EURO2012? jest sztuką dla sztuki i pozostawia otwartym pytanie: dlaczego rzeczywiście inwestujemy 100 mld złotych...?