Zarządzanie Ryzykiem, Risk Management, Ryzyko, Analiza Ryzyka Rozliczamy z przyszłości

Ryzyko i niepewność istnieje wszędzie tam, gdzie nieznana jest przyszłość. Przez wieki ludzie zmagali się z nim, zwalczali skutki. Dziś walka ludzkości z ryzykiem stanowi zasadniczy problem w sferze społecznej, ekonomicznej i politycznej.

Pojęcie ryzyka

Etymologia ryzyka nie została dotąd jednoznacznie wyjaśniona. W języku arabskim risq ? znaczy los, dopust boży. W języku hiszpańskim arrisco oznacza odwagę i niebezpieczeństwo; podobnie jest w języku francuskim. W języku angielskim risk oznacza sytuację powodującą niebezpieczeństwo lub możliwość, że zdarzy się coś złego.
Dominującym akcentem słowa ?ryzyko? było niebezpieczeństwo. Wyrażało się ono w pieniądzu (zwłaszcza, kiedy chodziło o straty), obejmowało niepewność negatywną lub pozytywną w odniesieniu do końcowego wyniku podejmowanych działań. Korespondowało to z jednej strony z ?lękiem? i ?przygodą? w dziedzinie gospodarki, z niepewnością, przypadkiem, a z drugiej strony ? z pewnymi korzyściami, które można było osiągnąć w rezultacie podjętych działań, np. podróży i zwiększenia w ten sposób zyskownej sprzedaży towarów.
Żyjemy w warunkach ryzyka ? niezależnego od nas albo przez nas samych spowodowanego. W przeszłości możliwość kontrolowania ryzyka była ograniczona. Człowiek nie potrafił dokładnie identyfikować związków przyczynowych, nie potrafił przewidywać grożących niebezpieczeństw ani przed nimi się zabezpieczać. Stąd ryzyko kojarzyło się z fatalizmem. Odpowiedzi szukano poza możliwościami człowieka, mówiąc o losie, woli bożej, szczęściu, pechu. Klęski żywiołowe, klęski głodowe, epidemie ? przez setki lat uznawano za zdarzenia losowe czy karę bożą. O ryzyku zaczęto mówić dopiero wtedy, gdy możliwe stało się wpływanie na zagrożenia dzięki zdobytej przez ludzi wiedzy i świadomemu działaniu.

Czym więc jest ryzyko?

Ryzyko i niepewność mają wpływ na życie w skali globalnej [np. zjawiska katastroficzne], jak i w skali lokalnej [np. ekonomiczne skutki zmian w polityce fiskalnej]. Analiza zdarzeń z życia codziennego wskazuje, że w każdej chwili każdy z nas ma do czynienia z sytuacjami, których konsekwencje trudno przewidzieć . Ta potencjalna zmienność rezultatów , wynikająca zarówno z aktywności człowieka, jak i zmienności warunków naturalnych, oraz jej nieprzewidywalność związane są z pojęciem ryzyka.

Pojęcie ryzyka, mimo że bardzo popularne i powszechnie stosowane, nie zostało jednoznacznie zdefiniowane. Szukając definicji ryzyka, warto odwołać się do intuicyjnego rozumienia tego terminu. W powszechnym znaczeniu ryzyko kojarzone jest przede wszystkim z zagrożeniem, niepowodzeniem, niebezpieczeństwem [P. Matkowski, 2006].

Ryzyko to ? niebezpieczeństwo powstania szkody, obciążające poszkodowanego niezależnie od jego winy?, prawna definicja ryzyka [Encyklopedia multimedialna PWN, 1996].
Ryzyko to potencjalna zmienność zdarzeń [C.A.Williams, Jr, M.L. Smith, P.C. Young, 2002]. Jest obecne prawie we wszystkich działaniach ludzi, których skutki nie mogą być precyzyjnie przewidziane, mogą rodzić potencjalne korzyści lub straty. Brak pewnego wyniku powoduje uczucie niepewności.
Ryzyko to niepewność mierzalna, a niepewność [sensu stricto] to niepewność niemierzalna [F.Knight, 1992].
Niepewność to pojawienie się wątpliwości, jeśli chodzi o zdolność predykcji skutków obecnych działań [T. Michalski, A. Karmańska, A. Śliwiński, 2004]. Przykładem mogą być różniące się między sobą prognozy pogody, które wywołując problem, czy brać parasol i ponosić trud dźwigania, czy też uwierzyć wersji optymistycznej i narazić się na ewentualne zmoknięcie.
Pewność to brak wątpliwości co do skutków prowadzonych działań. Przykład: stąpając boso po rozżarzonych węglach nie ma wątpliwości, że poparzymy sobie nogi. Jest natomiast pewność co do skutku [poparzone nogi] działania [chodzenie po palących się węglach].

Pewność i niepewność to stan umysłu, które wpływają na odbiór i ocenę wydarzeń, a w konsekwencji definiowanie ryzyka. Należy zdecydowanie odróżnić ryzyko od niepewności.
Ryzyko to proces obiektywny ? jedynie aktywność człowieka oraz wpływ radykalnych, niespodziewanych zmian wywołanych siłami natury sprawia, że wzrasta intensywność oddziaływania czynników sprawczych, które zwiększają prawdopodobieństwo realizacji ryzyka. Natomiast niepewność w znacznej mierze zależy od poziomu naszej wiedzy, dokładnego poznania otoczenia, obowiązujących zasad i warunków działania oraz istoty rozważanych działań [T. Michalski, A. Karmańska, A. Śliwiński, 2004].

?Ryzyko jest kombinacją hazardu i jest mierzalne za pomocą prawdopodobieństw. Niepewność jest mierzalna stopniem wiary. Ryzyko jest stanem świata realnego; niepewność ? stanem umysłu? [I.Pfeffer, 1956].

Ryzyko jest to niepewność co do określonego zdarzenia w warunkach dwóch lub więcej możliwości oraz definicja druga: ryzyko jest to ubezpieczona osoba lub przedmiot [Komisja ds. Terminologii Ubezpieczeniowej USA 1966].

W teorii ubezpieczeń ryzyko utożsamiane jest z jego realizacją, co pozwala na wprowadzenie metod kwantyfikacji ryzyka na podstawie modeli matematyczno-statystycznych. Jednakże stworzenie jednolitej kompleksowej definicji ryzyka wydaje się nierealne, ponieważ ryzyko jest pojęciem złożonym i zależnym od wielu czynników. W ubezpieczeniach istnieje więc kilka różnych definicji, które określają ryzyko jako [T. Michalski, A. Karmańska, A. Śliwiński, 2004]:
- szansę wystąpienia straty,
- możliwość wystąpienia straty,
- stan, w którym istnieje możliwość straty,
- dyspersję rezultatów rzeczywistych i oczekiwanych,
- prawdopodobieństwo wyniku innego niż oczekiwany,
- niepewność,
- niebezpieczeństwo,
- przedmiot ubezpieczenia.