Zarządzanie Ryzykiem, Risk Management, Ryzyko, Analiza Ryzyka Rozliczamy z przyszłości

W Polsce ponad trzy czwarte firm pada ofiarą nieuczciwych pracowników, ale tylko 27 proc. ma profesjonalny dział zarządzaniem ryzykiem, który pozwoliłby zmniejszyć skalę tego zjawiska.

Coraz więcej przedsiębiorców w Polsce zdaje sobie sprawę z tego, że ryzyko nadużyć może przełożyć się na finanse spółki, ale tylko co ósmy ocenia wysoko swoją wiedzę na ten temat. Wyniki badań firmy Euler Hermes, prowadzone we współpracy z Uniwersytetem Szczecińskim i opublikowane na początku 201, są szokujące: w ciągu ostatnich dwóch lat 77 proc. spośród 165 badanych przedsiębiorstw padło ofiarą nieuczciwych pracowników. A to i tak lepiej niż w latach poprzednich, kiedy było to niemal 90 proc.

Kradzieże i przywłaszczenia
Największą plagą są oczywiście kradzieże (43 proc.) i przywłaszczenia (23 proc.), nieco mniejszy odsetek stanowią wyłudzenia towaru, działalność konkurencyjna, oświadczenia nieprawdy i nadmierne wydatki. Pojawiły się oszustwa komputerowe i kradzieże danych osobowych. Najbardziej ?narażone? działy firm to: sprzedaż (39 proc), zaopatrzenie (29 proc.), finanse oraz IT. Wśród innych segmentów najczęściej wymienia się produkcję (marnowanie i kradzież surowców) oraz magazyny. Prawie 80 proc. badanych przedsiębiorstw straciło z tego powodu do 50 tys. złotych., niemal 15 proc. ? od 50 do 100 tys. zł. Nadużyć dokonują nie tylko szeregowi pracownicy. Wśród sprawców dużą grupę stanowią kierownicy średniego szczebla oraz pracownicy księgowości.
Wyjątkowo dokuczliwe i kosztowne są sprzeniewierzenia, których dopuszczają się menedżerowie. Robią to rzadziej, ale na dużo większą skalę, powodując straty idące w setki tysięcy, nawet miliony złotych .
 

Ochrona i monitoring
Jak firmy się przed tym zabezpieczają? Niestety, nadal w dość tradycyjny sposób. Nadużycia wykrywane są najczęściej przez rutynowe działania nadzorcze: głównie ochronę i monitoring (21 proc.) oraz niezapowiedziane kontrole (13 proc.).  Zdaniem Bartosza Pikuły z EH są to narzędzia niewystarczające. Praktyka pokazuje, że często mamy do czynienia ze współpracą sprawców z pracownikami ochrony.
Warto też zwracać uwagę na sygnały świadczące o wystąpieniu problemów ? różnice inwentarzowe, nietypowy wzrost transakcji lub nadzwyczajne straty, niepełna dokumentacja itp. Często pracownicy składają wypowiedzenia po uzyskaniu informacji o planowanej kontroli lub inwentaryzacji. Nawet rzadkie lub krótkie urlopy pracownika mogą być podejrzane. Słowem, nadużyć należy szukać wszędzie tam, gdzie istnieją warunki do ich popełnienia. Łatwiej je odkryć, jeśli prześledzi się słabe ogniwa w strukturze firmy.
Jak wynika z raportu, aż jedna czwarta pracowniczych oszustw została wykryta przez przypadek, a 21 proc. to efekt anonimowych informacji od pracowników. Jedynie 8 proc. to efekt profesjonalnego zarządzania ryzykiem oraz audytu wewnętrznego lub zewnętrznego.
Kary za popełnione nadużycie są bardzo różne ? od upomnienia, nagany z wpisaniem do akt, kary finansowej, przez zakończenie współpracy aż po dyscyplinarne zwolnienie. Zgodnie z Kodeksem Pracy, w przypadku ciężkiego naruszenia obowiązków, można rozwiązać umowę z pracownikiem bez wypowiedzenie, z jego winy. Jednak sprawy przed Sądem Pracy są ostatecznością i obie strony starają się ich unikać. Pracodawcy, z obawy np. o utratę dobrego imienia firmy, bagatelizują albo nie chcą się przyznać do problemów z kradzieżami.
 

Zmiana świadomości?
Wszelkie zmiany w mentalności, po obu stronach, następują powoli. Pocieszający jest fakt, że oraz więcej (44 proc.) przedsiębiorców zdaje sobie sprawę, że oszustwa są niedocenianym zagrożeniem. Jednocześnie niemal drugie tyle nadal wciąż jeszcze nie widzi problemu . ?Po latach, w których pracodawcy zmagali się ze stałym wzrostem liczby nadużyć, w minionym roku nastąpił oczekiwany spadek. Bezpośrednim tego powodem był wzrost świadomości menedżerów na temat zjawiska sprzeniewierzeń, a co za tym idzie, wzmocnienie firm przez zastosowanie polityki zarządzania ryzykiem nadużyć. Pracodawcy dostrzegli korzyści, jakie przynosi walka z nadużyciami. Poniesione w ubiegłych latach straty skłoniły ich do podjęcia zdecydowanych działań. Polskie firmy w ostatnim roku zainwestowały w narzędzia służące do walki z nadużyciami, a to przyniosło wymierny skutek w postaci zmniejszenia strat ? ?
komentuje Bartosz Pikuła z Euler Hermes.
Mimo to specjaliści od zarządzania ryzykiem w organizacji wciąż są mało popularni w firmach. Tylko 27 proc. przedsiębiorstw ma odpowiedni dział lub zatrudnia osobę zajmującą się zarządzaniem ryzykiem, która pomagałaby w identyfikacji, pomiarze, sterowaniu, monitorowaniu i kontroli ryzyka. Nic więc dziwnego, że spośród ankietowanych aż 62 proc. uważa, że ich poziom wiedzy na temat jest średni. Nadal też niewiele (9 proc.) przedsiębiorstw inwestuje w edukację i szkolenia pracowników. Tymczasem to właśnie one mogą przynieść wymierne efekty. "Edukacja i szkolenia z zakresu m.in. etycznych zachowań powinny stać się elementem tworzenia kultury organizacji, która determinuje sposób zachowania pracowników, przez co staje się jednym z decydujących elementów realizacji celów strategicznych w przedsiębiorstwie" - uważa Dariusz Pauch z Uniwersytetu Szczecińskiego.
Problem nadużyć został już jednak zdefiniowany i jest regularnie monitorowany. To pierwszy krok do walki z tym zjawiskiem Kolejnym jest wypracowanie skutecznych mechanizmów zapobiegania tej nieprawidłowości w każdej firmie.

Ryzyko w garści:

• zastanów się, czy w twojej firmie może dochodzić (dochodziło) do kradzieży i w jakich działach;
• uważnie obserwuj i wychwytuj różne nieprawidłowości;
• pamiętaj o zasadzie ograniczonego zaufania - ani ochrona, ani monitoring nie są wystarczającym ?sitem? dla oszustów;
• stosuj różne systemy kontroli, korzystaj z audytów;
• jeśli ponosisz straty mimo tych zabezpieczeń - zatrudnij, choćby na określony czas, specjalistę od zarządzania ryzykiem w organizacji i zastosuj się do jego rad, wdrażając je w pracy firmy.